menus bar


หน้าแรก สั่งซื้อสินค้า คุณหมอตั้มตอบปัญหา

[ซึมเศร้า] โรคที่ร่างกายไม่อนุญาตให้มีความสุข ตอนที่ 1



หลายปีมานี้ ทุกคนคงได้ยินคำว่า โรคซึมเศร้า กันบ่อยขึ้น แต่ยังไม่เข้าใจว่าเป็นยังไง บางคนก็สงสัย "เอ๊ะ...เราเป็นโรคซึมเศร้ารึป่าวนะ"

ล้อมวงกันเข้ามาค่ะ Lusine จะเล่าให้ทุกคนได้อ่านกัน

ถ้าใครเคยค้นหา "โรคซึมเศร้า" ใน Google หรือ Pantip จะพบว่า มีการตั้งกระทู้ถามว่า "อาการที่เป็นนี้ ใช่โรคซึมเศร้ารึป่าว" กันเยอะมาก (ก.ไก่ ล้านตัว)

จนดูเหมือนว่า ใคร ๆ ก็เป็นโรคซึมเศร้า

การจะเป็นโรคซึมเศร้าหรือไม่นั้น ขึ้นอยู่กับการวินิจฉัยของจิตแพทย์เท่านั้นค่ะ

จิตแพทย์จะประเมินโรคจากพฤติกรรมของเราค่ะ ไม่ได้ประเมินจากสุขภาพจิตเพียงอย่างเดียว

นี่เราอยู่ในอารมณ์เศร้าหรือเรากำลังป่วย

โรคซึมเศร้ามิใช่อารมณ์เศร้าที่เกิดกับคนทั่วไป

อารมณ์เศร้าจะเกิดแค่ช่วงระยะหนึ่ง ไม่ได้เป็นทั้งวันหรือตลอดเวลา

แต่ โรคซึมเศร้า คุณภาพทางอารมณ์เปลี่ยนแปลงไป มันเศร้าลึกและยาวนาน หากเจอสิ่งที่ชอบ แต่เรากลับไม่สนุกเหมือนอย่างเคย อาการเศร้าจะอยู่กับเราตลอดเวลา เกือบทุกวัน ติดต่อกันนานเกิน 2 สัปดาห์หรือเป็นเดือน

แล้วพฤติกรรมแบบไหนที่บ่งบอกว่าเป็นโรคซึมเศร้า

ในเบื้องต้น เราสามารถทำ แบบประเมินโรคซึมเศร้า 9 คำถาม (9Q) ของกรมสุขภาพจิต เพื่อประเมินอาการของตัวเองได้ก่อนค่ะ

แต่ไม่ได้หมายความว่า คนที่ได้คะแนนสูงจะเป็นโรคซึมเศร้าเสมอไปนะคะ

มันมีข้อบ่งชี้อยู่ 3 ประการ ได้แก่
  • นอนไม่หลับอย่างรุนแรง โดยมีลักษณะหลับ ๆ ตื่น ๆ บ่อยมาก และตื่นแล้วหลับต่อไม่ได้
  • สมาธิในการทำงานลดลงอย่างมาก ถึงระดับทำงานที่เคยทำไม่ได้
  • มีความคิดฆ่าตัวตาย และบางครั้งความคิดฆ่าตัวตายนั้นชัดเจนถึงระดับคิดวิธีที่จะทำหรือวางแผน เตรียมอุปกรณ์และสถานที่ที่จะลงมือ

เพียงข้อใดข้อหนึ่งที่ชัดเจน ควรไปพบจิตแพทย์ค่ะ ซึ่งอาจจะเป็นหรือไม่เป็นโรคซึมเศร้าก็ได้ แต่ควรไปพบแพทย์สักครั้งหนึ่ง

หรืออาจจะมีข้อ 4 ร่วมด้วย
  • มีประวัติการฆ่าตัวตายในสายเลือด โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การฆ่าตัวตายสำเร็จในญาติสายตรง คือ พ่อแม่ พี่น้องท้องเดียวกัน ไม่มีข้อสงสัยหรือลังเลเลย ควรไปพบจิตแพทย์ค่ะ

แล้วเป็นโรคซึมเศร้าได้ยังไง

สาเหตุทางชีววิทยา
  • ถ่ายทอดทางพันธุกรรม จากพ่อหรือแม่ไปสู่ลูก อยู่ในอัตราร้อยละ 10 - 15 ซึ่งถือว่าไม่มาก
  • สภาวะเครียดอย่างรุนแรง ทำให้ผู้ป่วยหวาดผวาหรือขวัญเสียอย่างมาก เช่น ถูกทำร้ายร่างกายรุนแรง ถูกข่มชืน จนทำให้ระบบประสาทเสียหายเฉียบพลันทันที
  • สารสื่อนำประสาทเสียสมดุล แล้วไม่คืนรูปอีกแม้เหตุการณ์สงบไปนานแล้ว
  • ภาวะเครียดเรื้อรัง ได้แก่ ภาวะแวดล้อมที่สร้างความเครียดยาวนานโดยที่ไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ เช่น ครอบครัวแตกแยก สถานที่ทำงานที่กดดันอย่างหนัก

สาเหตุทางจิตวิทยา

  • ความผิดปกติของความรับรู้และความเข้าใจภาวะแวดล้อม ผู้ป่วยมีความคิดอัตโนมัติที่จะรับรู้และเข้าใจภาวะแวดล้อมในเชิงลบทั้ง 3 พื้นที่ ได้แก่ มองตัวเองในแง่ลบ มองโลกในแง่ลบ และมองอนาคตในแง่ลบ ซึ่งอาจไม่ใช่ผลจากการเลี้ยงดูเสมอไป
  • ผู้ป่วยได้พัฒนาความคิดอัตโนมัติขึ้นโดยไม่รู้ตัว และใช้ชุดความคิดนั้นในการมองโลกคือ มองโลกในแง่ร้ายเสมอมา เช่น เห็นพ่อแม่ชักสีหน้าแปลว่าพ่อแม่ไม่รัก ซึ่งไม่จริง นี่คือตัวอย่างการแปลความหมายที่ผิด
สาเหตุทางสังคมวิทยา
  • ชุดความคิดอัตโนมัติอาจจะลามมาที่พื้นที่ทางสังคมด้วย
  • ชุดความคิดอัตโนมัติ เกิดจากการจับคู่เรื่องหนึ่งกับอีกเรื่องหนึ่งโดยไม่มีเหตุผลที่ดีมากพอรองรับ 
  • พ่อแม่ที่เลี้ยงดูลูกด้วยท่าทีที่ทำให้ลูกรู้สึกว่า ตัวเองทำอะไรก็ผิดหรือไม่ดีพอ จะส่งผลเสียต่อการพัฒนาตัวตอน คือ เซลฟ์ (Self) และการพัฒนาเซลฟ์เอสตีม (Self - esteem) หมายถึง ความคิดที่รู้ว่าตนเองมีความสามารถอะไรและทำอะไรได้บ้าง
  • เมื่อตัวตนและเซลฟ์เอสตีมเสียหายแล้ว เวลาเกิดเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ใด ๆ ในชีวิต ครั้นเวลาผ่านไปหลายปี วงจรร้ายที่เกิดขึ้นจะหมุนวนเวียนไม่สิ้นสุด ทำให้เกิดปรากฏการณ์อะไร ๆ ก็ไม่ดี ไม่ถูกใจเสียไปทั้งสิ้น จนกระทั่งความรับรู้ความเข้าใจในทุกสภาวการณ์รอบตัวเป็นลบไปทั้งหมด
ตอนนี้เราทราบสาเหตุและพฤติกรรมที่บ่งชี้ถึงการเป็นโรคซึมเศร้าแล้วนะคะ ในบทความหน้า เรามาเรียนรู้อาการ การรักษา และการป้องกันโรคซึมเศร้ากันค่ะ


[ซึมเศร้า] โรคที่ร่างกายไม่อนุญาตให้มีความสุข ตอนที่ 1


แหล่งข้อมูล :

หนังสือ โรคซึมเศร้า โดย นายแพทย์ประเสริฐ ผลิตผลการพิมพ์
หนังสือ เรื่องเล่าจากยอดภูเขาน้ำแข็ง โดย ดาวเดียวดาย